Ana Menü

İzmir Adnan Menderes Yeni Dış Hatlar Terminal Binası Faruk İNSEL, Rauf AKBA

İnşaatı rekor sürede tamamlanan İzmir Adnan Menderes Yeni Dış Hatlar Terminal Binası, tasarım ve imalat ekiplerinin kapsamlı koordinasyonunun sonucu bugün ki halini almıştır.

 

İnşaatı rekor sürede tamamlanan İzmir Adnan Menderes Yeni Dış Hatlar Terminal Binası, tasarım ve imalat ekiplerinin kapsamlı koordinasyonunun sonucu bugün ki halini almıştır.

 

Hesaplarda kullanılan standartlar

a- Çelik sistem

Çelik Yapı Model ve Analizinde aşağıdaki standartlar takip edilmiştir.

b- Yükleme

Yapıya uygulanacak yükler proje gereksinimleri ve aşağıdaki standartlara uygun olarak belirlenmiştir.

* Recommended lateral force requirements and commentary-1996 edition-seismology commitee-structural engineers association of california-blue book

* TS498 : yapı elemanlarının boyutlandırılmasında alınacak yüklerin hesap değerleri / kasım 1997

* ASCE 7-02 minimum design loads for building and other structures

 

Statik hesaplarda faydalanılmış olan bilgisayar programları

Yapının çelik elemanlarının analiz ve tasarım aşamalarında SAP2000 ve Multiframe adlı programlar kullanılmıştır. Çizim ve projelendirme aşamasında AutoCAD ve Tekla Structures kullanılmıştır.

 

Yükler

a- Ülü yük cam + İkincil Çelikler (konsol elemanlar ve fenerlik bölgesinde) = 60 kg/m2

Döşemelerde = 400 kg/m2

Metal kaplama + Asma tavan = 40 kg/m2

 

b- Hareketli yük çatıda = 50 kg/m2  Kar (dolu) yükünü içermek üzere düzenlenmiştir.

Döşemelerde = 400 kg/m2

 

c- Deprem yükü

Yapı önem katsayısı (I) = 1.5

Yer ivme katsayısı (A) = 0.4 alınmıştır.

 

Çelik yapılar

Düzgün bir aks sistemine, fakat özellikle asimetrik bir kot sistemine sahip 20 tip çelik yapıdan oluşan terminalin tamamı yaklaşık 4600 ton'dur. Bu yapılar,

 

Ana yapılar;

1- Terminal tonoz çatısı

2- Yolcu köprüleri

3- İskele çelik çatısı

4- Raylı sistem üst geçidi

5- Viyadük kirişler

6- Viyadük kanopisi

7- Terminal alın cepheleri

8- Bacalar

9- Seralar

10-Otopark saçakları

11- İç hatlar terminali bağlantı yolu

12- Terminal radyal ışıklıkları

13- Yardımcı yapılar

14- Kontrol kulesi, asansör taşıyıcıları, merdivenler ve platformları, kaçış merdivenleri ve platformları, bhs ofis platformu ve merdiveni, check-ın kanopy, v.ı.p. saçakları, güvenlik dinlenme odası, otopark giriş saçakları olarak özetlenebilir.

Ana yapılardan birçoğu tek başına bir makale konusu olabilecek kadar nitelik (ve bazen nicelik) içermektedir. İzmir Adnan Menderes Havalimanı Yeni Dış Hatlar Terminal Binası ve Katlı Otoparkı ve Mütemmimleri İnşaatı Statik Projeleri kapsamında Tesem Ltd. çelik yapıların konsept projelerinin hazırlanmasından başlayarak, tüm hesapları, mühendislik ve uygulama projelerini ve iki yapı hariç fabrika iş hazırlama ve montaj projelerini üstlenmiştir. Konsept projeler aksonometrik olarak mimari ofiste sunulmuş, mimari beklentilerin olabildiğince gerçekleşmesine katkı sağlamıştır.

 

Terminal tonoz çatısı

70 m açıklıklı bu çatı, 36 m yükseklik ve 180 m boyunda dev bir salon oluşturmaktadır.

 

Sistem seçimi

1996 yılındaki yarışma projesinin konseptinde de bulunan ve inşa edilen mevcut sistem yerine, mimar tarafından yapılan ilk alternatif öneri karşılıklı birbirine geçerek baklava dilimleri oluşturan 10 ağızlı helis çelik bir kabuktur. Kalın etli ve nispeten küçük çaplı dikişsiz borularla çözüldü. İkinci alternatif çelik gergi halatlarıyla helislerin ~1/3 açıklığından karşı mesnetlere bağlandığı sistem oldu. Üçüncü alternatif yerli spiral borularla, Türkiye'deki sac stokları araştırılarak çözüldü. Son olarak ise ilk sistemin uygulamasına karar verildi. Bu süreç yaklaşık beş hafta aldı. Sistem her 9m'de bir adet iki ucu mafsal 3 ana elemanlı bir boru makastan meydana gelmiştir. Makas eksenleri kesiti kara tarafında 3,5 m'lik bir eşkenar üçgen iken, bu kesit doğrusal olarak 1,0 m'lik bir eşkenar üçgen kesite doğru azalır. Bu paralel makaslar birbirine basınç çubuklarıyla bağlanır ve aşık yoktur. Aşık yerine 200 mm derin hatveli bir kaplamayla makaslar arasındaki 6~8 m'lik açıklık geçilmiştir. Aşıklar çatının cam kaplı olan sadece 2500 m²'lik bir kısmında vardır. Bu kısımda uzun vadede oluşabilecek sızıntıları engellemek için kaplama üzerinden aşağıya doğru akan yağmur suyunun hızını kesen ilave yatay dereler kullanılmıştır. Çelik yapının B/A kolonlara aktardığı deprem yükleri ise dinamik analiz yapılarak kontrol edilmiştir.

 

Tonoz alın cepheleri

Tonozun iki ucunu kapayan her biri bin 200 m² ve sadece kenarlarından mesnetli alın cepheleri, cam-alüminyum ve çelik uygulamasının şeffaf örnekleridir. Bu şeffaflık yatay ve düşey gergilerle takviye edilen narin ana elemanlarla sağlanmıştır.

 

Yolcu köprüleri

Dış hatlar terminali dokuz çift yolcu köprüsüne sahiptir. Terminal içi demiryolu ve apron arasındaki kot farkından doğan bir zorunluluk uçağa geçiş köprülerinin 48 m uzunlukta olmasını gerektirmiştir. Bu köprüler 3,5 m yüksekliğinde ve 2,2 m genişliğindedir. Sistem estetik nedenlerle dış merkezli çaprazlarla çözülmüştür. Köprüler hava tarafından cam kaplı narin ve çaprazsız bir rotunda kulesi ve rotunda merdiveni ile biterler. Ayrıca 2 katlı uçakların yaklaşması için özel bir köprü mevcuttur.

 

İskele binası

Bu köprülerin bağlandığı iskele yapısı 27 m açıklıklı 400m boyunda bir yapıdır. Yapı kotları +0.00 ve +10.30 kotları üzerine oturan ‘I' kiriş ve virandel kolonlu bir asimetrik çelik çerçevedir. İskele yapısı birbirinden ilginç birçok yapıyı bünyesinde barındırır. Üç adet 23,5 m çapında kubbe, 24 adet kübik ışıklık, kimi cam kolonlu cepheler, 5 m konsol boyu olan 600 m'lik çevreyi dolaşan cam bir kanopi, eğri şapkalı kaçış merdivenleri bunlar arasındadır. Ama burada iki zor yapıdan bahsetmek doğru olacaktır. Cam cephe ve sera.

Binanın çevresini dolaşan 17 m yükseklikli cephe birbirine paralel iki grup kolondan oluşur. Ana çelik kolonlar ve cam kolonlar. Cam kolonlar, cam cepheye paslanmaz çelik mafsallar ile bağlanmıştır ve rüzgar yükünü taşırlar. Bu kolonların üst kısmı iskele çelik çerçevesine yanal yüklerin yarısından fazlasını aktarır. Bu noktada çelik çatının ve cam kolon-cephe sisteminin birbirine bağlı olarak yaptığı yanal ve düşey hereketlerin camları kırmayacak şekilde uyumunu sağlamak gibi ilginç bir mühendislik problemini birlikte çözebilmek için mühendis arkadaşlarımız cam davranışı konusunda ilgili yerli ve yabancı uzmanlar tarafından eğitildiler.

Hava tarafından uçak kanadı profili bariz olarak görülen üç sera, her biri 36 m açıklıklı kaynaklı borulardan oluşan üç boyutlu bir kabuk makastır. Bu makasın da deprem ve rüzgŞ¢r yükleri altında yaptığı hareketler, cam cephe ve cam kolonların kırılmasını engelleyecek şekilde koordine edilmiştir.

 

Raylı sistem yapıları

Terminalin içinden İzmir demiryolu geçmektedir. Bu hatta paralel, mevcut istasyon ile bağlantıyı sağlayan, 400 m boyunda estetik bir çelik kanopi yapılmıştır. Bu bölgede 3 katlı bir kompozit çelik bina da vardır. Ancak demiryolunun her iki yanında kalan otopark yapısını terminale birleştiren 11 m genişliğindeki 48 m açıklıklı iki katlı çelik kemer köprüler en dikkat çeken yapılardır. Bu köprülerin en uzunu 12 m olan her biri birbirinden farklı boyda makas dikme ve çaprazları için civatalı bağlantı detayları kullanılmış ve imalat kalite kontrol elemanlarına numerik katı model üzerinden bilgi verilerek hatasız bir imalat yapılmıştır.

 

Viyadük

Yaklaşım viyadükünün bir kısmı 25 m açıklıklı çelik kirişlerden oluşmaktadır. Bu bölgenin iddialı yapısı ise bir futbol sahası büyüklüğündeki cam kanopidir. Bu kanopi de simetrik olmayan 14.1 m ve 7.6 m boyundaki gerğili çelik kolonlar üzerine oturmaktadır. Kanopinin terminal binasına yağmur girmeyecek kadar yakın, depremde çarpmayacak kadar uzak olması üç boyutlu bir gergiler sistemi ile sağlanmaktadır.

 

Ramp kulesi

İş programın bir gereği olarak kalıp iskelesini sökecek zamanın olmaması proje yöneticilerini beton ramp kulesinin her katı 250 m² olan mantar şeklindeki üst ofis katlarının beton yerine yapısal çelikle çözmeye yönlendirmiştir. Bu yapının özgün olmasının nedeni ise ciddi deprem ve rüzgar yüklerine rağmen görüş alanını kesecek büyük kesitli kolonlar kullanılamamasıdır. Yapıyı imkŞ¢nsız olma noktasından döndüren ise alt kat mimari projelerinin revize edilmesi ile mümkün olan merkezden dışa inen radyal çapraz gergilerdir.

 

Neye rağmen ve ne sayesinde?

İzmir terminal binası bir yıl gibi bir sürede tasarlanmış, projelendirilmiş ve tüm ince ve kaba inşaatı tamamlanmıştır. Dünyanın 23 ülkesinde çalışmış mühendisiler olarak, rahatlıkla söyleyebiliriz ki böyle bir mucizeyi gerçekleştirecek bir başka ekiple hiç karşılaşmadık. Bu başarı neye rağmen ve ne sayesinde gerçekleşmiştir?

 

Ekip gücü

Bu bölümü yazması gereken asıl kişi IC İÇTAŞ Proje Müdürü Fatih Dardağandır'dır. Proje yönetimi kısa sürede işi küçük parçalara bölerek yüzden fazla sözleşme imzalamış ve bunları takip edecek sistemi kurmuştur. İnşaatın en yoğun son döneminde yönetim masasını inşaatın ağırlık merkezine taşıyacak kadar yaratıcı çözümler uygulamıştır.

Proje başlama toplantısı sırasında sadece konsept projeye bakarak projenin altyapı çelik, beton, elektrik, soğutma ihtiyacı gibi tahmin yapan uzmanlar proje bitiminde çok küçük sapmalarla haklı çıktılar. TAV ve İÇTAŞ gruplarının taze ve değerli terminal binası inşaat ve işletme tecrübelerini birleştirmeleri bu başarının önemli nedenlerinden biridir. İlk günden itibaren iyi motive olmuş bir ekibin, imkŞ¢nsıza yakın bir işi başarmak için oluşturduğu dayanışma ve işin sonuna kadar süren heyecan örnek olacak niteliktedir.

 

Kalite

Bir gün yurtdışı bağlantınızı İzmir'deki bu terminalden yapacak olursanız sizi çevreleyecek olan kalite dikkatinizi çekecektir. Aynı kalite göremediğiniz ısı santrali, bagaj nakil sistemleri gibi hacimlerde daha da dikkat çekicidir. Zamana karşı yarışta feda edilmeyen bu kalite önce kararlılığın bir sonucudur. Bir bu kadar önemli diğer neden ise her konuda, daima, uzman katkısından yararlanılmasıdır. Ürneğin sadece bir cam cephe kararı verirken Mimar Yakup Hazan, konusunda uluslararası üne sahip, alüminyum uzmanı Yenal Oktuğ ve cam uzmanı Yücel Akyürek'in görüş ve deneyimlerinden yararlanılıyordu.

 

Hız

Bu projenin hızı sadece bir reklŞ¢m olarak kalmamalı, buradan elde edilen deneyim paylaşılmalı ve tartışılmalıdır. Bu başlık altında öne çıkan noktalar;

 

1- Mimari

a- 4600 ton yapısal çelik birbirini tekrarlamayan onlarca ayrı yapıdan meydana gelmiştir. Bu hızı azaltmamış, artırmıştır. Bu sayede iş gerek proje, gerekse imalat montaj aşamasında kolaylıkla küçük bağımsız parçalara bölünmüştür. Bu küçük parçalar büro içinde ayrı mühendislere ve imalat için ayrı fabrikalara dağıtılabilmiştir. Paralel çalışan bu güç proje toplam sürelerini kısaltmış, bir yerde çıkan problem işin tamamını etkilememiştir.

b- 3D programlarının projenin hatasız imal ve montajını sağlamak açısından yararı yadsınamaz. Ancak, estetik kaygıları öne çıkan mimari grup bu programda hazırlanan yapının içinde sanal olarak gezme imkŞ¢nı bulmaktadır. Bu ise bir revizyon kaynağıdır. Bu projede iki kere hesaplanıp çizilen tek bir yapı yoktur. İşin aciliyetine rağmen her yapı ortalama üç kere hesaplanmış, üç kere de çizilmiştir. Sonuç çelik tasarım proje yükünün çok artmasıdır.

c- Yarışma projelerinde mimar yetkilerinin aşırı derece yüksek olması, bu tür önemli yapılarda çok büyük bir risk oluşturmaktadır. Uyumlu bir çalışma ve karşılıklı güven ve saygıdan kaynaklanan bir dayanışma olmasa idi, bugün eşsiz bir başarısızlığın nedenlerini anlatıyor olabilirdik.

 

2- Onaylar

Hazırlanan statik projeler ile ilgili yetkililer tarafından onaylanmış ve/veya kabul edilmiştir. Bu kuruluşlar;

Devlet Hava Meydanları İşletmesi,

Buro Veritas,

Ortadoğu Teknik Üniversitesi,

Mimari Grup,

İmalatçılar,

Çelik ile doğrudan bağlantısı olan diğer disiplinlerin imalatçı ve projeci firmaları olarak özetlenebilir. Burada zaman zaman statik proje firmasına düşen ‘herkesi memnun edecek bir çözüm yaratma' görevi bazen imkansız olmaktadır. Türk Standartları bu tür büyük ve özel yapılar için maalesef yetersiz kalmaktadır. Bu durumda yüzlerce kat daha fazla deney ve açıklayıcı doküman ile desteklenen deprem standartlarının kullanılmasına izin verilmelidir. Şunu rahatlıkla söyleyebiliriz ki bizim standartlarımızın Japonya ve Kaliforniya' da kullanılması önerilecek olsa orada tüm yapı mekaniği camiası isyan çıkarırdı.

 

Proje künyesi

 

Yapının adı                 : İzmir Adnan Menderes Havalimanı Yeni Dış Hatlar Terminal

  Binası ve Katlı Otoparkı ve Mütemmimleri İnşaatı

Yapının Alanı            : 110.000 m2

Kapasite                     : 5.000.000 yolcu-yıl

Yapının Tipi                : Betonarme ve çelik

Yatırımcı                     : TAV İzmir AŞ

Mimar                        : Yakup Hazan Mimarlık Ltd. Şti.

Betonarme Statik  : Tuncel Mühendislik Ltd. Şti.

Çelik Statik                : Tesem Ltd. Şti.

Mekanik Tesisat            : Akınısı – Ekin Ortak Girişimi

Elektrik Tesisat            : Anel Ltd. Şti.

Elektronik Tesisat            : MHT Ltd. Şti.

Müteahhit Firma  : IC İÇTAŞ AŞ